لومړی مثال :

يو کس وفات شو چې له هغه څخه 65000 افغانۍ ميراث دي او ورثه يې يوازې يو زوی او لور دي تاسې د هر يو برخه معلومه کړئ ؟

حل : د زوی برخه د لور په نسبت دوه برابره ده (2:1) .

د برخو جمع : 1+1×2=3

پس د هر يو برخه 3/1 ده .

د لور برخه 65000(1/3)=21667

د زوی برخه 65000(2/3)=43333

د زوی برخه مو ځکه په دوو کې ضرب کړه چې هغه د لور دوه برابره ده .

دوهم مثال :

يو کس وفات شو چې له هغه څخه 100000 افغانۍ ميراث دي او ورثه يې يو ميرمن ۷ زامن او ۳ لوڼې دي تاسې د هر يو برخه معلومه کړئ ؟

حل : د آسانۍ لپاره لومړی د ميرمنې برخه جلا کوو او پاتې مال پر زامنو او لوڼو ويشو .

د ميرمنې برخه : 100000(1/8)=12500

باقي مال : 100000-12500=87500

د زامنو او لوڼو جمع : 3+2×7=17

د هر يو لپاره 1/17 برخه

د هرې لور برخه : 87500(1/17)=5147

د هر زوی برخه : 87500(2/17)=10294

پايله : د ښځې برخه 12500 افغانۍ ، د هرې يوې لور برخه 5147 افغانۍ او د هر يو زوی برخه 10294 افغانۍ شوې .

دريم مثال :

يو کس وفات شو چې د ترکه مقدار يې ( 477240 ) ډالره دی تاسې دغه ترکه د شريعت له مخې د هغه د وارثانو تر مينځ تقسيم کړئ چې وارثان يې عبارت له : مور ، پلار ، نيا (انا) ، ښځه ، ۲ زامن او يوه لور .

حل :

لومړی د والدينو او ښځې برخې جلا کوو او وروسته پاتې مال پر اولادونو (عصبه ) ويشو .

د مور برخه :477240(1/6)=79540

د پلار برخه : 477240(1/6)=79540

د ښځې برخه : 477240(1/8)=59655

باقي مال : 477240-218735=258505
د زامنو او لور د برخو جمع : 1+2×2=5
د لور برخه :258505(1/5)=51701

د زوی برخه : 258505(2/5)=103402

څلورم مثال :

يوه ښځه وفات شو د هغه خاوند او يوه لور پاتې شوي د مړي څخه 60 جريبه ځمکه پاتې ده د هر يو برخه معلومه کړئ ؟

خاوند : 1/4

لور : 1/2

د مسئلې حل :

4

1/4

خاوند

1

4(1/4)=2

1/2

لور

2+1=3

4(1/4)=1

مجموع

3

په پورته مسئله کې رد راغلی چې رد زوجين ته نه کيږي نو زياته شوې حصې د لور د حصې سره جمع شوه

د هر وارث برخه : 60/4=15

د خاوند برخه 15:1×15

د لور برخه : 3×15=45

د خاوند برخه 15 جريبه او د لور برخه 45 جريبه شوه .

مګر که په مسئله زوجين نه وي رد پر ټولو تقسميږي لکه په لاندې مثال کې :

6

1/2

لور

3

6(1/2)=3

1/6

مور

1

6(1/6)=1

مجموع

4

اصل مسئله د 6 عدد وو چې 4 شو نو د دواړو وارثانو برخې زياتې شوي چې د 3/6 ، 1/6 څخه ¾ او1/4  ته زياتې شوې .

پنځم مثال :

يو کس وفات شوي چې وارثان يې عبارت دي له : ميرمن ، لور ، مور او مورنۍ ورور دي تاسې د هر وارث برخې وټاکئ ؟

د ښځې حصه 1/8 د لور 1/2 او د مور 1/6 باقي د ورو برخه ده چې عصبه دی چې مخرج مشترک يا اصل مسئله د 24 عدد راځي .

حل :

24

تشريح

1/8

ميرمن

24(1/8)=3

په هغه صورت چې مړی اولاد ولري

1/2

لور

24(1/2)=12

په هغه صورت کې چې يوازې يو لور ولري

1/6

مور

24(1/6)=4

په هغه صورت چې مړی اولاد ولري

عصبه

مورنۍ ورور

24-19=5

پس د ميرمن حصه د ۲۴ څخه ۳ حصې ، د لور ۱۲ حصې ، د مور ۴ حصې او د ورور ۵ حصې شوي .

شپږم مثال :

يوه ښځه وفات شوه چې خاوند ، نيا(انا) ، يوه لور او يو مورنۍ ورور ورڅخه پاتې دي .

حل :

اصل مسئله : 12

برخه

وارث

11

تشريح

1/4

خاوند

3

په هغه صورت چې مړی اولاد يا د اولاد اولاد موجود وي

1/6

نيا

2

په هغه صورت کې چې مور موجوده نه وي

1/2

لور

6

په هغه صورت چې يوازې يوه لور وي

0

مورنۍ ورور

0

د مړي د اولاد په موجوديت کې ورور له ميراث څخه محروم دی

اصل مسئله 12 او عول د 11 عدد ته

د خاوند برخه :3/11

د نيا برخه :2/11

د لور برخه :6/11

اوم مثال :

يو کس وفات شو چې 60 جريبه ځمکه او 60000 افغاني ورڅخه پاتې دي وارثان عبارت دي له :

ميرمن ، حقيقي خور ، مورنۍ ورور او د پلار ورور (کاکا ) دي .

حل :

12

تشريح

1/4

ميرمن

12(1/4)=3

په هغه صورت چې مړی اولاد و نه لري

1/2

حقيقي لور

12(1/2)=6

په هغه صورت کې چې يوازې يو لور ولري

1/6

مورنۍ ورور

12(1/6)=2

کله چې يوازې وي او څوک يې حجب نه کړي

عصبه

کاکا

1

ځکه چې د ده څخه وړاندې عصبه وجود نلري

د هر يو د ځمکې برخه : 60/12=5

د هر يو د پيسو برخه : 60000/12=5000

د ميرمن برخه :

15 جريبه ځمکه او 15000 افغانۍ

د حقيقي لور برخه :

30 جريبه ځمکه او 30000 افغانۍ

د مورني ورور برخه :

10 جريبه ځمکه او 10000 افغانۍ

د کاکا (تره ) برخه :

5 جريبه ځمکه او 5000 افغانۍ

آتم مثال :

پلار وفات شو د هغه څخه 360000 ترکه پاتې ده چې وارثان يې عبارت له : مور ، دوې ميرمنې ، 6 زامن ، 4 لوڼې ، 2 لمسيان او 3 لمسيانۍ او2 وروڼه

حل :

24

تشريح

1/6

مور

24(1/6)=4

په هغه صورت چې مړی اولاد ولري

1/8

2 ميرمنې

24(1/8)=3

په هغه صورت چې مړی اولاد ولري، د دواړو لپاره همدا برخه ده

عصبه

6زامن او 5لوڼې

17

عصبه

0

2 لمسيان

د زوی په موجوديت لمسۍ حجب دی

0

3 لمسيانې

د لور په موجوديت کې لمسۍ حجب ده

0

2 وروڼه

د اولاد په موجوديت کې ورور حجب دی

د هر يو برخه : 360000/24=15000

د مور برخه :15000×4=60000

د ښځو برخه :15000×3=45000

د وروڼو او خويندو برخه : 15000×17=255000

6×2+5=17

ورور د خور په نسبت دوه برخي اخلي .

د هر ورور برخه : 255000(2/17)=30000

د هرې خور برخه : 255000(1/17)=15000

مجموع :

مور : 1×60000=60000

دوې مېرمنې : 2×22500=450000

زامن :6×30000=180000

لونې :5×15000=750000

ټول :360000 افغانۍ

نهم مثال :

پورته مسئله په هغه صورت کې حل کړئ چې ترکه 345000 او لوڼو شمير 4 تنه وي ؟

حل :

24          23

تشريح

1/6

مور

24(1/6)=4

په هغه صورت چې مړی اولاد ولري

1/8

2 ميرمنې

24(1/8)=3

په هغه صورت چې مړی اولاد ولري، د دواړو لپاره همدا برخه ده

عصبه

6 زامن

12

عصبه 6×2=12

عصبه

4

4

0

2 لمسيان

د زوی په موجوديت لمسۍ حجب دی

0

3 لمسيانې

د لور په موجوديت کې لمسۍ حجب ده

0

2 وروڼه

د اولاد په موجوديت کې ورور حجب ده

اصل مسئله 24 مګر د رد په وجه 23 شو

د هر يو برخه : 345000/23=15000

د مور برخه :15000×4=60000

د ښځو برخه :15000×3=45000

د وروڼو او خويندو برخه : 15000×16=240000

6×2+4=16

ورور د خور په نسبت دوه برخي اخلي .

د هر ورور برخه : 240000(2/16)=30000

د هرې خور برخه : 240000(1/16)=15000

مجموع :

مور : 1×60000=60000

دوې مېرمنې : 2×22500=450000

زامن :6×30000=180000

لونې :4×15000=60000

ټول :345000 افغانۍ

لسم مثال :

يو کس وفات شو د هغه څخه دوې ښځې ، نيکه ، پلار ، دوې لوڼې ، دوې لمسيانې او دوه لمسيان پاتې دي د مړي څخه 2000 افغانۍ ترکه پاتې ده چې 500 افغانۍ پوروړی وو هغه ادا شول ، 60 افغانی د تکفين او تجهيز مصرف شو د پاتې ترکې 1/3 حصه کې د يتيمانو سره د مرستې وصيت کړی دی پاتې ترکه د هغه پر وارثان وویشئ .

حل :

لومړي د تکفين ، تجهيز او پورنو مصارف بېلوو :

2000-60-500=1440

اوس وصيت بېلوو :

1440(1/3)=480

1440-480=960

پاتې ترکه 960 افغانۍ پر وارثانو ويشو :

 

24

تشريح

1/8

2ميرمنې

24(1/8)=3

په هغه صورت چې مړی اولاد ولري

1/6

پلار

24(1/6)=4

په هغه صورت چې مړی اولاد ولري

2/3

2 لوڼې

24(2/3)=16

کله چې دوې يا زياتې وي

عصبه

2 لمسيان او لمسۍ

1

د لوڼو سره لمسيان او لمسيانې عصبه ګرځي .

د هر يو برخه : 960/24=40

د مور برخه : 120 افغانۍ

د پلار برخه : 160 افغانۍ

د هرې لور برخه : 320 افغانۍ

د لمسي برخه : 20 افغانۍ

د لمسۍ برخه : 10 افغانۍ