دحج د اداکولو طريقه
کله چه حاجی مقيات ته ورسي نو له هر څه لومړی بايد اودس يا غُسل وکړي غسل کول غوره دي ، بيا احرام (یولنګ او يو څادر چه نوی يا منځل شوی وي) واغوندي او خوشبوئي به هم ووهي ،دوه رکعته لمونځ د اداکولو وروسته به د حج نيت وکړي دنيت په پای کې به تلبيه ووايې او دتلبيې په الفاظو کې به کمی نه راولي .
کله يې چه تلبيه وويله نوحاجی پوره محرم شو او د عبثوخبرو ،جنګ کولو،حلالي کولو ښکار کولو ،خولۍ او پګړﺉ په سر کولو ،سر اومخ پټولو،خوشبويی استعمالولو،ويښتانوخريلو،نوکانو اخيستلواو داسې موزو په پښوکولوڅخه چه ښنګري پټوي بايد ځان وژغوري .
حمام ته ننوتل ،غسل کول ،اودملاڅخه هميانۍ تړل ورته روا دي .
کله چې حاجې احرام وتاړه نوپه هر لمانځه پسي به تلبيه ډيره ډيره وايې او هم به اوچتو ځايونو ختلو او ښکته کيدلو په وخت کې تلبيه وايي .
څه وخت چې مکي ته ورسيد کعبې ته به لاړشي او دهغې په ليدلو به تهليل او تکبير داسې ووايي : لااله الاالله والله اکبر ،بيا به حجرالاسود ته مخ واړوي تکبير ،تهليل او درود به ووايي،.وروسته له هغې به لاسونه غوږونوته پورته کړي او که توان اوقدرت يې وي حجرالاس حجرالاسود به ښکل او مسحه کړي .
بيا به د بيت الله شريف او حطيم (حطیم هغه ځای دی چه په بیت الله پورې اړه لري) په څاپیر له ښی خوا نه په طواف شروع وکړی او اوه ګردشه به پوره کړی په داسې ډول چه په دریو لومړيو ګردشونو کې به پهلوانی تګ کوي او په نورو څلورو ګردشونوکې به په عادي حال ګرځي .
که وسه يې کيدله نوپه هرګردش او طواف په پای کې به حجرالاسود ته په رسيدو سره هغه ښکل او مسحه کړي او که وسه يې نه وه نو مخامخ به ورته ودريږي او د هغې په لور به د امسا يا لاس په ورغزولو سره د مسح کولو په څير اشاره کوي .
داطواف سنت دی او د طواف قدوم په نامه ياديږي .
هرکله چه له طواف څخه وزګار شي نوبيا به دوه رکعته لمونځ په مقام ابراهيم او يا دجومات بل داسې ځای کې وکړي چه هلته امکان لري .
وروسته له هغوبه په صفا وخيږي او دبيت الله په لور به مخ کړي ،تکبير ،تهليل او درود به ووايي او دلاسونو په پورته کولوسره به خپل ځان او نورو ټولو مؤمنانو ته د خير دعا وکړي .بيا به په عادي تګ سره مروی ته کوز شي . کله چه دصفااو مروی منځ ته ورسيږي نو دميلين احضرين (دوه شنوڅلو)ترمنځ به سعی او منډه وکړي او مروی ته به د رسيدو په وخت کې د بيت الله په لور مخ کړي او دصفا دعا ګاني به وکړي .
دصفا او مروی تر منځ تګ راتګ چه له صفا نه يې پيل کوي او په مروی يې ختموي ټول اوه ګردشه پوره کوي په داسې ډول چې هر ځل تګ يو ګردش او بيرته راتګ بل ګردش شميرل کيږي .
د ذی الحجی د اتمې ورځې مناسک : حاجی به د ذی الحجی د اتم ورځې (چه د ترويه ورځ يې بولي ) د سهار د لمانځه نه ورسته مِنی ته لاړشي او نهمه شپه به هلته په منا کې وکړي .
د ذی الحجی د نهمی ورځې مناسک : حاجی به د ذی الحجی په نهمه ورځ عرفات ته لاړشي او دلمر د زوال نه وروسته به دماسپښین او مازديګرلمونځونه په يو آذان او دوه اقامتونو سره په یو وخت کې په جماعت وکړي او که چا په يواځې ځان سره بې له جماعت لمونځ کاوه نو دهر وخت لمونځ به بيل بيل او په خپل وخت اداکړي .
بيا به دعرفات په غونډۍ چه جبل الرحمت نوميږي ودريږي اوپه پوره عاجزۍ او زارۍ سره به دخير دعاګانې وکړي .
دبطن عُرينه نومی ځای نه پورته د عرفات نور ټول ميدان د موقف (ددريدو ځای) دی ،کله کله چه لمرپريوځې نو حاجی به په آرام ډول مزدلفې ته لاړ شي او هلته به د مشعرالحرام سره نژدي شپه وکړي ځکه چه په دغه ځای کې شپه کول مستحب دي .
همدلته به حاجيان د امام سره يو ځای د ماسخوتن په وخت کې د ماښام او ماسخوتن لمونځونه په یو اذان او يو اقامت په جماعت سره وکړي. خو که چا د ماښام لمونځ په لار کې يوازی کړی ؤ نو بيا پرې د لمانځه ګرځول لازم دي څو دامام سره يې په جماعت ادا کړي .
د ذی الحجی د لسمی ورځې مناسک :
کله چه په مزدلفه کې په حاجيانو سبا شي نو په تياره کې به د سهار لمونځ د امام سره په جماعت وکړي اوخپل ځان او نورو مسلمانانو ته به دعا وکړي .پرته له بطن محسر څخه د مزدلفې ټوله ځمکه موقف (د دريدو ) ځای شميرل کيږي . بيا به د لمر ختلو نه مخکې د عقبې جمرې د ويشتلو لپاره د منی په لور روان شي ،اوهلته به په اوو کاڼو جمره وولي .
کله چه له جمري ويشتلو نه وزګار شي نو بيا به ذبح (حلاله )وکړي او خپل سر او سنت به هم وخروي .بيا به مکی ته راشي طواف زيازت به وکړي – اوس د احرام ټولی پابندی ختمی شوی .
د اختر له دريمې ورځې نه وروسته ددی طواف کول مکروه دي او په وروسته کوونکوي يې دم لازميږي .
د ذی الحجی د يوولسمی او دولسمې ورځې مناسک :
حاجيان به په دغو ورځو منی ته ځې او دزوال نه وروسته به دري واړه جمري ولي د جمرو ويشتلو په وخت کې به تکبيرونه وايې او بيا به دعا کوي د جمري ويشتل به له هغې جمري څخه پيل کوي کومه چې مسجد حنيف ته نژدي ده . په پای کې به د عقبی جمره وولي بيا به بيله ځنده مکی ته ځي او په محصب نومي ځای کې به کوز شي او حرم ته به ننوځي او دبيت الله شريف طواف به پرته له پهلوانۍ وکړي . داطواف په اطرافي حاجيانو واجب دی او دطواف وداع په نوم ياديږي .
په مکه کې په اوسيدونکو حاجيانو باندې دا طواف نشته .
ښځه په ټولو ذکر شوو حالاتو کې د نر په شان ده ،خود نر سره دومره فرق لري چه ښځه سرنه لوڅوي ،آواز به نه اوچتوي ،د میلين احضرين ترمنځ د تګ راتګ په وخت کې به سعی او منډه نکوي ،سربه نه خروي او په ټولو مراسمو کې به مخ سوڅ ساتي مګر د مخالت کولو په صورت ورباندې دم يا صدقه لازميږی .
دحج ارکان ،واجبات او سنتونه
الف : د حج ارکان : هغه افعال دي چه که له حاجی څخه پاتې شي نوحج يې نه صحيح کيږي اوهغه دری دی 1- په عرفات دريدل 2- طواف زيارت يا افاضه 3- احرام
د حج واجبات :
 
1- له مقياتو څخه احرام تړل
2- په طواف کې بل چاته زحمت نه رسول .
3- د طواف نه ورسته دوه رکعته لمونځ کول .
4- په اوداسه سره طواف کول .
5- د حجرالاسود نه په طواف پيل کول .
6- د بيت الله او حطيم په چاپير طواف کول .
7-  په طواف کې بل چاته زحمت نه رسول .
 8- سعی د صسعی د صفا څخه شروع کول او په مروی پای ته رسول .
9- په سعی کې اوه کردشه پوره کول .
10- د عرفی د ورځی د زوال نه ورسته تر ماښام پورې په عرفات ودريدل .
11- په مزدلفه کې د مشعرالحرام سره يوه شيبه ودريدل .
12- د اختر په ورځو کې د عقبی جمرې ويشتل .
13- د حج يا عمرې په پای کې د ويښتانو خريل يا لنډول .
14- د اختر په اوله ورځ قرباني کول (د څاروي حلالول) اول ذبح بيا د ويښتانو خريل
15- د صفا او مروی د سعی کولو لپاره نيت کول .
16- طوا ف صدر کول
که له حاجی څخه کوم واجب عمل ترک شي نو دم (د څاروي حلاول ) پری لازميږي که يې دا په توان کې نه وي يعنی اقتادی توان ونه لري نو لس روژی به نیسی دری ورځې په مکه کې او پاتی چې کله کور ته ورسيږي .
د حج سنتونه
1- د احرام تړلو لپاره۹ غسل .
2- طوا قدږم کول .
3- د احرام تړلو په وخت کې خوشبويي استعمالول.
4- تلبيه ويل
5- په هغه طوا کې د پهلوانۍ پيښي کول چه وروسته ترې د صفا او مروي سعی کيږي .
6- په طوا کې د پيهلوانۍ پيښی کول .
7- د طوا يت کول .
8- د طواف ګردشونه .
9- د طوا ګردشونه په پرله پسې ټوګه سرته رسول .
10- د سعی ګردشونه په پرله پسی ډول کول .
11- د عرفات لپاره په منا کې شپه کول .
12- په عرفات کې د ماسپښين او مازديګر لمونځونه يو ځای د ماسپښين په وخ په حماعت ادا کول .
13- تر عرفات وروسته په مزدل کې شپه کول

14- په عرات کې د صخري (ډبرين ځای )سره ودريدل .